Digitale autonomie: structurele investering noodzakelijk

In dit artikel:

Nederland kan alleen meer controle krijgen over zijn digitale toekomst als het structureel investeert in informaticaonderzoek, onderwijs en technisch talent. Dat stelt ICT Research Platform Netherlands (IPN) in een rapport dat gisteren in Den Haag werd gepresenteerd. Europese en Nederlandse plannen voor digitale soevereiniteit richten zich vaak op regelgeving, aanbestedingen en leverancierskeuzes. Volgens IPN begint onafhankelijkheid echter bij de kennis om digitale afhankelijkheden te herkennen, risico’s te beoordelen en waar nodig zelf alternatieven te ontwikkelen.

Die kennis is nodig op gebieden als software, kunstmatige intelligentie, data, cloudtechnologie, cybersecurity en digitale infrastructuur. Universiteiten en onderzoeksinstellingen moeten niet alleen onderzoek doen, maar ook professionals opleiden die systemen kunnen beoordelen en publieke waarden als veiligheid, privacy, transparantie en democratische controle kunnen waarborgen. Nederland hoeft niet alle technologie zelf te bouwen, maar moet wel begrijpen waarvan het afhankelijk is en welke vervangende oplossingen haalbaar zijn.

De risico’s van afhankelijkheid kwamen tijdens de bijeenkomst concreet aan bod. Het Internationaal Strafhof verloor volgens persbureau AP in mei 2025 de toegang tot de Outlook-mail van hoofdaanklager Karim Khan, nadat de Amerikaanse regering hem had losgekoppeld van Microsoft-diensten. Het ICC stapt daarom over van Microsoft 365 op het Europese open-sourceplatform Open Desk. Ook de Nederlandse spoorsector waarschuwt voor kwetsbaarheid: volgens NS kan een storing of manipulatie van basale software het treinverkeer dagenlang stilleggen. Een uitval van clouddiensten zou daarbij grote gevolgen hebben.

Een panel van onder anderen Slinger Jansen, Jesse Six Dijkstra en Ratiba Zaid riep overheid, bedrijfsleven en wetenschap op niet af te wachten tot nieuwe incidenten of hacks plaatsvinden. Zij moeten samen dreigingen eerder herkennen en technische oplossingen ontwikkelen. IPN vindt de huidige financiering van informatica niet in verhouding staan tot het strategische belang van digitale technologie. Structurele investeringen zijn volgens het platform nodig om afhankelijkheden in kaart te brengen, betrouwbare alternatieven te ontwikkelen en een nationale data- en cloudstrategie uitvoerbaar te maken.