Hoe meer mensen duurzaam kiezen, hoe anders we naar streng beleid kijken

In dit artikel:

Beloningen worden gemiddeld eerlijker gevonden dan straffen wanneer mensen tot duurzamer gedrag worden aangezet. Dat blijkt uit onderzoek van K. Millet en Bert Weijters onder 2.401 deelnemers. Zij beoordeelden een beloning of sanctie voor een van 81 duurzame keuzes, zoals kraanwater drinken, met het openbaar vervoer reizen, onverpakte groenten kopen of apparaten repareren in plaats van vervangen.

Het verschil tussen beide beleidsinstrumenten hing sterk samen met hoe verbreid het duurzame gedrag al was. Bij keuzes die nog weinig mensen maakten, werd een beloning duidelijk eerlijker gevonden dan een straf. Naarmate het gedrag algemener werd, steeg de waardering voor beide maatregelen, maar vooral die voor straffen. Een mogelijke verklaring is dat veelvoorkomend gedrag geleidelijk verandert in een sociale norm: wie daarvan afwijkt, lijkt dan niet alleen ongebruikelijk, maar ook in strijd met wat mensen als gepast beschouwen.

De resultaten suggereren dat overheden in een vroege fase beter kunnen inzetten op voordelen, subsidies, gemak en het wegnemen van drempels. Wanneer duurzaam gedrag ingeburgerd raakt, kunnen strengere maatregelen minder snel als oneerlijk worden ervaren. Ook de communicatie kan dan verschuiven van het benadrukken van een bijzondere individuele keuze naar het tonen dat steeds meer mensen meedoen.

De onderzoekers benadrukken dat hun studie geen oorzaak-gevolgrelatie bewijst: zij hebben niet experimenteel onderzocht of een grotere verspreiding daadwerkelijk tot meer steun voor straffen leidt. Ook is geen duidelijk omslagpunt vastgesteld en zegt ervaren eerlijkheid niets automatisch over effectiviteit. Een breed geaccepteerde sanctie kan bovendien bepaalde groepen nog steeds onevenredig hard treffen.