Hoe ontwerp en materiaal samen winst kunnen maken
In dit artikel:
Onderzoek toont aan dat het merendeel van zowel de milieu-impact als de kostensamenstelling van een product al in de ontwerpfase wordt bepaald — in veel analyses gaat het om rond de 70–80 procent. Dat betekent dat keuzes over vorm, wanddikte, stapelbaarheid en hoeveel lucht je transporteert structureel vastleggen hoeveel materiaal er nodig is, hoe efficiënt de logistiek verloopt en welke kosten later in de keten terugkomen. Toch behandelen veel bedrijven ontwerp en materiaalkeuze nog als gescheiden domeinen: marketing ontwerpt de uitstraling, inkoop stuurt op prijs per kilo en logistiek op pallet efficiëntie. Daardoor wordt vooral per afdeling geoptimaliseerd, niet over de hele keten.
Concrete voorbeelden laten zien waarom dat kortzichtige onderscheid kostbaar is. Albert Heijns notencup heeft subtiele ribben: esthetisch aantrekkelijk maar vooral structureel nuttig — de ribben verhogen stijfheid, waardoor de wand dunner kan zonder stevigheidsverlies. Per eenheid lijkt dat een kleine winst, maar bij honderdduizenden stuks leidt het tot tonnen minder kunststof en aanzienlijke inkoopbesparingen. Ook de overgang van ronde naar vierkante yoghurtemmers illustreert ketenwinst: vierkante dozen benutten laadruimte beter, verhogen het aantal stuks per pallet, verminderen transportbewegingen en drukken zo logistieke kosten én CO₂-uitstoot.
Grote spelers gebruiken dit principe al bewust; termen als "lightweighting" verwijzen naar gerichte geometrie- en constructieoptimalisaties (bijvoorbeeld bij frisdrankflessen) waarmee miljoenen kilo’s plastic zijn bespaard zonder merkherkenbaarheid te verliezen. Het idee is vergelijkbaar met architectuur: slimme constructies bereiken sterkte met minder materiaal. In verpakkingen wordt die denkwijze nog te weinig structureel toegepast.
De kern van het artikel is een oproep tot systeemdenken: ontwerp is geen laatste laag die pas komt nadat technische, logistieke en inkoopbeslissingen zijn gemaakt. Ontwerp is het moment waarin merkidentiteit, materiaalgebruik, productie, transport, gebruik en einde‑levensduur samenkomen. Als ontwerpers, engineers en inkopers vanaf het begin samenwerken, verschuift de vraag van "zo goedkoop mogelijk" of "zo mooi mogelijk" naar een geïntegreerde vraag: hoe maken we iets dat er sterk en herkenbaar uitziet, minder materiaal gebruikt en efficiënter door de keten beweegt?
Praktische consequenties zijn helder: multidisciplinaire teams en geïntegreerde beoordelingskaders (waarbij vorm, gewicht, palletisatie, logistieke kosten en milieu-impact samen worden doorgerekend) halen waarde uit beslissingen die nu vaak onbenut blijven. Voor bedrijven betekent dat lagere grondstofkosten, minder CO₂-uitstoot, betere marges en behoud van merkwaarde. Kortom: design is niet noodzakelijkerwijs een kostenpost, maar kan een strategische hefboom zijn voor zowel duurzaamheid als winstgevendheid.