Onderzoek waarschuwt: macht van 'Big AI' bedreigt rechtsstaat en onafhankelijk toezicht

In dit artikel:

Onder leiding van Trinity College Dublin en in samenwerking met de TU Delft onderzochten onderzoekers uit Ierland, de VS, Schotland en Nederland hoe grote AI‑bedrijven invloed uitoefenen op wetgeving, toezicht en handhaving. Ze brachten 27 verschillende vormen van “corporate capture” in kaart — manieren waarop bedrijfsbelangen publieke regels kunnen ondergraven — en pasten die patronen toe op 100 artikelen die verschenen rond vier sleutelperiodes voor AI‑regelgeving tussen 2023 en 2025 (inclusief de start van de implementatie van de EU AI Act en de wereldwijde AI‑toppen in het VK, Zuid‑Korea en Frankrijk). Dat leverde 249 gevallen op die overeenkwamen met de vastgestelde patronen.

De meest voorkomende tactiek is het sturen van het publieke verhaal: regulering wordt vaak neergezet als een rem op innovatie of als overbodige bureaucratie. Andere veelgenoemde middelen zijn intensieve lobbyinspanningen, intimidatie of represailles tegen klokkenluiders en onderzoekers, juridisch getouwtrek om regels te omzeilen, en het “revolving door”-fenomeen waarbij ex‑beleidsmakers later voor grote AI‑bedrijven gaan werken. Ook financiële invloed speelt: grote donaties aan politieke partijen en het bezit van aandelen door publieke functionarissen werden gedocumenteerd. De studie noemt zelfs voorbeelden van politieke leiders die oproepen tot deregulering (onder meer een oproep van EU‑commissievoorzitter Ursula von der Leyen in oktober 2025).

De auteurs doen tevens voorstellen om deze trend tegen te gaan en roepen op tot sterkere maatregelen tegen belangenverstrengeling, transparantie en handhaving om de balans tussen innovatie en publiek belang te herstellen.