Whitepaper: AI is niet het eind van consultancy

In dit artikel:

Als zelfstandig merkstrateeg reflecteert de auteur op de vraag die veel consultants bezighoudt: bedreigt AI ons vakgebied, of creëert het juist nieuwe kansen? De kern: AI verandert consultancy ingrijpend — het automatiseert routinetaken en democratiseert analyse — maar vervangt niet zonder meer de menselijke rol die begrip, oordeel en organisatievoering levert.

Wat er gebeurt
- Automatisering van juniorwerk. Onderzoek en rapporten (o.a. Harvard Business Review, studies van Brynjolfsson en collega’s) laten zien dat taken die vroeger door juniors werden uitgevoerd — onderzoek, modelleren, benchmarks en slide-productie — steeds vaker door AI worden ondersteund of overgenomen. Dat zet het klassieke piramidemodel van adviesbureaus onder druk.
- Reële ontmantelingen en tegenreacties. Grote advies- en technologiebedrijven (Accenture, McKinsey, KPMG, PwC) snijden in personeelsbestand; tegelijk rapporteren sommigen dat ontslagen deels andere oorzaken hebben, zoals een nawee van overhuur tijdens COVID of “AI-washing” waarbij AI als excuus wordt gebruikt.
- Gemengd beeld in arbeidsmarktdata. Studies en data uit 2024–2025 tonen zowel substitutie-effecten (bijv. minder vacatures en dalende instroom in computerwetenschappen) als aanvulling en nieuw werk. Volgens Challenger, Gray & Christmas was in 2025 ongeveer 5% van de ontslagen in de VS direct toe te schrijven aan AI; andere analyses (Yale, Brookings, Goldman Sachs) signaleren zowel vervangende als aanvullende effecten.

De dubbele rol van AI voor adviesbureaus
- Nieuwe inkomsten én personeelsreductie. Bureaus verdienen ondertussen flink aan AI-diensten: BCG haalde in 2024 ~20% van de omzet uit AI-advies; Accenture heeft tienduizenden AI-professionals. Klanten die AI goed integreren boeken grotere opbrengsten, wat juist extra vraag naar deskundig advies creëert.
- “Machine of averages”. Veel organisaties gebruiken vergelijkbare AI-oplossingen voor routinetaken, waardoor uniformiteit ontstaat. Dat ondermijnt strategische differentiatie — merkstrategie draait juist om het afwijken van het gemiddelde.

Beperkingen en risico’s van AI in consultancy
- Grillige capaciteiten en hallucinaties. Experimenten tonen dat AI soms helpt (meer taken afmaken, sneller werken) maar op andere taken faalt of zelfs kwaliteit verslechtert. Topmodellen blijven “hallucineren”: Stanford-rapporten en analyses wijzen op hoge variatie in verkeerde output en verzonnen referenties.
- Verarming van oordeel en kritisch denken. Meerdere studies (Microsoft/Carnegie Mellon, SBS, MIT Media Lab) vinden dat intensief AI-gebruik tot verminderde kritische beoordeling en zelfs lagere neurale connectiviteit bij studenten kan leiden — een fenomeen dat onderzoekers “cognitive debt” noemen.
- Input bepaalt output. Voor mensen zonder diep vakkundig kader zijn AI-antwoorden vaak misleidend: slechte of onvolledige prompts leveren plausibel klinkende maar onjuiste adviezen. Dat maakt blind vertrouwen gevaarlijk, zeker bij strategische keuzes zonder veel historische data.
- Tacit knowledge en implementatie. AI leert van expliciete, opgeschreven kennis; subtiele, contextgebonden informatie — informele dynamiek, politieke verhoudingen, onuitgesproken frustraties — ontbreekt in trainingsdata maar is cruciaal voor succesvolle strategie en uitvoering. Bovendien gaat consultancy vaak over het begeleiden van besluitvorming en het doorvoeren van verandering — menselijke vaardigheden waarin AI nu niet uitblinkt.

Waar AI waarschijnlijk wint — en waar niet
- Routinewerk en schaalbare processen zijn kwetsbaar: mediaplanning en andere herhaalde, data-rijke taken kunnen binnen vijf jaar grotendeels geautomatiseerd raken.
- Eenmalig, complex strategisch werk is moeilijker te automatiseren: merkpositioneringen, cultuurveranderingen en situaties zonder rijke feedbackloops vragen ervaring, oordeelsvermogen en het vermogen om stakeholders mee te nemen — rollen waarin menselijke consultants waarde blijven toevoegen.

Praktische consequenties en advies voor consultants
- Specialiseer in niet-routinematige taken, impliciete kennis en implementatiekracht. Focus op projecttypes met weinig historische data en hoog veranderkundige- en politieke gehalte.
- Word expert in validatie en curatie van AI-output. Het vermogen om AI-antwoorden kritisch te toetsen, aanvullende vragen te stellen en bronnen te verifiëren wordt een kerncompetentie.
- Bouw diensten rond procesbegeleiding en draagvlak: klantbegeleiding, regie, besluitvorming en executie blijven onderscheidende meerwaarde leveren.
- Wees alert op standaardiseringseffecten: help klanten unieke oplossingen te vinden en voorkom dat AI alleen leidt tot “het veilige midden”.

Slotbetoog
De auteur trekt een analogie met de zelfrijdende auto: de laatste procenten blijken veel moeilijker dan de eerste. AI nadert menselijke experts maar raakt ze niet onmiddellijk volledig. Er is sprake van een asymptotische nadering: AI vermindert de afstand, maar volledig vervangen is complexer en duurt waarschijnlijk langer dan veel pessimistische voorspellingen suggereren. Vooralsnog betekent dat geen acuut einde voor consultancy, maar wel een noodzaak tot aanpassing: slimmer inzetten van vaardigheden die AI niet zomaar overneemt. De auteur besluit dat hij voorlopig zijn vak blijft uitoefenen — maar met oog voor die veranderingen.